Fiyat Dışı Unsurlar 2026 Kamu İhalelerinde Teklif Değerlendirme Sistemi Nasıl Değişiyor

Kamu İhalelerinde Fiyat Dışı Unsurlar Neden Yeniden Gündemde?

Kamu İhale Kurumu, 4 Ağustos 2026 tarihinde “Fiyat Dışı Unsurlar Konusunda Paydaş Görüşlerinin Alınması” başlıklı yeni bir duyuru yayımladı. Çalışmayla birlikte fiyat dışı unsurların kamu alımlarında nasıl kullanılacağına ilişkin kapsamlı bir kılavuz taslağı da kamuoyunun değerlendirmesine açıldı.

Bu gelişme özellikle kamu ihalelerine katılan firmalar açısından yakından takip edilmesi gereken bir sürece işaret ediyor.

Çünkü ekonomik açıdan en avantajlı teklif her zaman yalnızca en düşük teklif bedeli üzerinden belirlenmiyor. İhalenin niteliğine bağlı olarak fiyatın yanında;

• işletme ve bakım maliyetleri,
• maliyet etkinliği,
• verimlilik,
• kalite,
• teknik değer,
• enerji tüketimi,
• çevresel performans,
• kullanım ömrü,
• bakım ve onarım ihtiyacı

gibi kriterler de teklif değerlendirmesinde etkili olabiliyor. KİK'in yayımladığı taslakta da bu yaklaşım ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

Fiyat Dışı Unsur Nedir?

Fiyat dışı unsur, ekonomik açıdan en avantajlı teklif belirlenirken teklif fiyatının yanında değerlendirmeye alınan ölçülebilir kriterleri ifade eder.

Başka bir ifadeyle bir firma en düşük fiyatı vermiş olsa dahi, ihale dokümanında fiyat dışı unsurlar öngörülmüşse yalnızca teklif bedeline bakılarak değerlendirme yapılmayabilir.

İsteklinin teknik kapasitesi veya teklif edilen ürün ya da hizmetin belirlenen nitelikleri sonucunda oluşan puanlama, ihalenin nihai sıralamasını değiştirebilir.

Bu nedenle firmalar açısından artık yalnızca;

“Bu ihaleye kaç TL teklif vermeliyiz?”

sorusu yeterli değildir.

Asıl değerlendirilmesi gereken soru şudur:

“İhale dokümanındaki fiyat ve fiyat dışı unsur sistemine göre hangi teklif bize en yüksek toplam değerlendirme puanını sağlar?”

KİK'in 2026 Kılavuz Taslağı Neleri İçeriyor?

Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan kılavuz taslağı oldukça kapsamlı bir yapıya sahip.

Taslakta;

mal alımı ihaleleri, hizmet alımı ihaleleri ve yapım işleri ihaleleri ayrı ayrı değerlendiriliyor. Ayrıca fiyat dışı unsur olarak kullanılabilecek örnek kriterlere ve çeşitli puanlama örneklerine yer veriliyor.

Özellikle dikkat çeken başlıklar arasında;

fiyat avantajı uygulamaları, elektronik eksiltme, teknik değer kriterleri, yaşam döngüsü maliyeti, sürdürülebilirlik kriterleri ve fiyat dışı unsur puanlama modelleri bulunuyor.

Ancak önemli bir ayrım var:

Yayımlanan belge henüz bir kılavuz taslağıdır. Belgede yer alan öneri ve değerlendirmelerin Kamu İhale Kurumunun resmî görüşünü yansıtmadığı da açıkça belirtilmektedir.

Dolayısıyla uygulamada yürürlükteki mevzuat ve ihale dokümanı esas alınmaya devam edilmelidir.

Fiyat Dışı Unsurlar Nasıl Belirlenebilir?

Kılavuz taslağındaki en önemli ilkelerden biri fiyat dışı unsurların;

nesnel, ölçülebilir, karşılaştırılabilir ve denetlenebilir olmasıdır.

Aynı zamanda kriterlerin belirli bir marka veya modeli işaret edecek ya da rekabeti ortadan kaldıracak biçimde oluşturulmaması gerekir.

Örneğin bir cihaz alımında yalnızca cihazın satın alma fiyatının değerlendirilmesi yerine;

• enerji tüketimi,
• garanti süresi,
• bakım maliyeti,
• kullanım ömrü,
• yedek parça maliyeti,
• teknik performansı,
• geri dönüştürülebilirliği

gibi kriterlerin puanlamaya dahil edilmesi mümkün olabilir.

Ancak bu kriterlerin nasıl değerlendirileceğinin ihale dokümanında açık biçimde ortaya konulması gerekir.

Yaşam Döngüsü Maliyeti Daha Fazla Önem Kazanıyor

Taslağın dikkat çekici bölümlerinden biri yaşam döngüsü maliyeti yaklaşımıdır.

Bir ürünün gerçek maliyeti yalnızca satın alma bedelinden oluşmaz.

Örneğin 5 milyon TL bedelle satın alınan bir cihaz ile 5,5 milyon TL bedelle satın alınan başka bir cihaz arasında yalnızca ilk yatırım bedeline bakmak yanıltıcı olabilir.

İkinci cihaz;

• daha az enerji tüketiyorsa,
• daha uzun ömürlü ise,
• bakım ihtiyacı daha düşükse,
• yedek parçaları daha uygun maliyetliyse

uzun vadede kamu açısından daha ekonomik bir seçenek haline gelebilir.

KİK'in taslağında da kurulum, işletme, bakım, onarım ve bertaraf maliyetlerinin birlikte değerlendirilmesine yönelik yaşam döngüsü yaklaşımına özellikle dikkat çekiliyor.

Sürdürülebilirlik İhale Puanlamasına Girebilir mi?

Evet.

Taslakta sürdürülebilir kamu alımları ile fiyat dışı unsurlar arasında doğrudan bağlantı kuruluyor.

Örneğin;

enerji tüketiminin azaltılması, enerji verimliliğinin yükseltilmesi, emisyonların azaltılması, geri dönüşüm imkanlarının artırılması ve ürünlerin çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi gibi kriterlerin uygun koşullarda fiyat dışı unsur olarak belirlenebileceği değerlendiriliyor.

Bu yaklaşım önümüzdeki dönemde özellikle;

araç, makine, tıbbi cihaz, enerji, teknoloji, yapım ve uzun süreli hizmet alımlarında

daha önemli hale gelebilir.

Her Kriter Fiyat Dışı Unsur Olarak Belirlenebilir mi?

Hayır.

İdarelerin fiyat dışı unsur belirleme konusunda sınırsız bir takdir yetkisi bulunmamaktadır.

Kriterlerin ihale konusu işle bağlantılı olması, objektif biçimde ölçülebilmesi ve rekabeti sınırlamaması gerekir.

Ayrıca parasal değerlerin veya nispi ağırlıkların ve hesaplama yönteminin ihale dokümanında açıkça belirtilmesi gerekir. Taslakta, fiyat dışı unsurlara ilişkin düzenlemeyi hazırlayan birim veya görevliler tarafından gerekçeli açıklama belgesi hazırlanmasına ilişkin mevzuat düzenlemesine de dikkat çekilmektedir.

Bu nedenle örneğin;

“Teknik olarak daha iyi ürüne 10 puan verilecektir.”

gibi soyut bir kriter yeterli olmayabilir.

Hangi teknik özelliğin kaç puan getireceği ve bunun hangi belge veya yöntemle doğrulanacağı önceden belirlenmelidir.

Belgelerin Doğrulanabilir Olması Gerekiyor

Fiyat dışı unsur uygulamasında firmalar açısından kritik konulardan biri de tevsik edici belgeler olacaktır.

Kılavuz taslağında enerji tüketimi, emisyon, geri dönüşüm ve benzeri kriterlerin ölçülebilir ve doğrulanabilir göstergelere bağlanması gerektiği; uygun durumlarda sertifikalar, test ve analiz raporları ile üçüncü taraf doğrulama kayıtlarının kullanılabileceği belirtilmektedir.

Bu durum, teklif hazırlayan firmaların ihale dosyalarını yalnızca klasik yeterlik belgeleri açısından değil, puan getiren teknik belgeler açısından da önceden hazırlamasını gerektirebilir.

Yapım İşleri İhalelerinde Fiyat Dışı Unsurlar Daha Kritik

Yapım işleri açısından konu ayrıca önem taşıyor.

Mevzuata göre belirli büyüklükteki ve birim fiyat teklif alınan yapım işi ihalelerinde ekonomik açıdan en avantajlı teklifin fiyat ile birlikte fiyat dışı unsurlar dikkate alınarak belirlenmesi zorunlu olabiliyor.

Bu noktada teklif fiyatı tek başına ihalenin sonucunu göstermeyebilir.

İsteklinin;

• fiyat puanı,
• fiyat dışı unsur puanı,
• iş kalemlerine ilişkin teklif dağılımı,
• teknik kriterlerden aldığı puanlar

birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle büyük yapım işi ihalelerinde teklif vermeden önce puan simülasyonu yapılması firmalar açısından ciddi önem taşımaktadır.

İstekliler Açısından En Büyük Risk: Sadece Fiyata Odaklanmak

Fiyat dışı unsur kullanılan bir ihalede yapılabilecek en kritik hatalardan biri, teklif stratejisini yalnızca rakam üzerinden oluşturmaktır.

Örneğin iki firmanın teklifini varsayalım:

A Firması: 98 milyon TL
B Firması: 100 milyon TL

İlk bakışta A firmasının avantajlı olduğu düşünülebilir.

Ancak fiyat dışı unsur puanlaması sonucunda;

A Firması: 82 toplam puan
B Firması: 94 toplam puan

alırsa ekonomik açıdan en avantajlı teklif değişebilir.

Dolayısıyla fiyat dışı unsur bulunan ihalelerde “en düşük fiyatı verme” stratejisi ile “en avantajlı teklifi oluşturma” stratejisi aynı şey değildir.

Firmalar İhaleye Girmeden Önce Neleri Kontrol Etmeli?

Fiyat dışı unsur bulunan bir ihale tespit edildiğinde teklif verilmeden önce en az şu sorular cevaplandırılmalıdır:

1. Fiyat dışı unsur toplam kaç puan?
2. Fiyat puanı nasıl hesaplanıyor?
3. Her kriter kaç puan getiriyor?
4. Kriterleri hangi belgelerle kanıtlamak gerekiyor?
5. Firma mevcut durumda kaç puan alabiliyor?
6. Rakiplerin muhtemel puanı ne olabilir?
7. Teklif bedelinin değiştirilmesi toplam sıralamayı nasıl etkiliyor?
8. Dokümandaki kriterlerde rekabet veya mevzuat açısından tartışmalı bir düzenleme var mı?
9. Puanlama yöntemi matematiksel olarak doğru uygulanıyor mu?
10. Teklif vermeden önce alternatif fiyat senaryoları hesaplandı mı?

Özellikle yüksek bedelli ihalelerde bu analiz yapılmadan verilen birkaç milyon TL'lik fiyat indirimi, ihalenin kazanılmasına hiçbir katkı sağlamayabilir.

İdareler Açısından Nelere Dikkat Edilmeli?

Fiyat dışı unsur uygulaması yalnızca istekliler açısından değil, ihale dokümanı hazırlayan idareler açısından da kritik önemdedir.

İdarelerin;

kriterleri ihale konusu işle ilişkilendirmesi, ölçülebilir kriterler oluşturması, puanlama yöntemini açıkça göstermesi, gerekli belgeleri önceden belirlemesi ve rekabeti sınırlayıcı şartlardan kaçınması gerekir.

Aksi durumda ihale dokümanı şikâyet ve itirazen şikâyet süreçlerine konu olabileceği gibi teklif değerlendirme aşamasında da uyuşmazlıklar ortaya çıkabilir.

Sonuç: Kamu İhalelerinde Fiyat Stratejisinin Yanına Puan Stratejisi Geliyor

Kamu İhale Kurumunun Ağustos 2026 tarihinde başlattığı çalışma, fiyat dışı unsurların kamu alımlarındaki öneminin artmaya devam ettiğini gösteriyor. Kılavuz taslağında özellikle kalite, teknik değer, yaşam döngüsü maliyeti ve sürdürülebilirlik gibi unsurların değerlendirme sistemine dahil edilmesine yönelik kapsamlı örnekler bulunuyor.