İhalelerde Aynı IP Adresi ve Yasaklılık Riski

Elektronik ihale süreçlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte EKAP üzerinden gerçekleştirilen işlemlere ait IP adresleri, elektronik imza kayıtları ve işlem zamanları ihale değerlendirmelerinde önemli teknik veriler hâline geldi.

Özellikle aynı kişiye veya aynı şirketler grubuna bağlı birden fazla firmanın aynı ihaleyi takip etmesi durumunda, aynı bilgisayar ya da internet bağlantısı üzerinden ihale dokümanı indirilmesi ciddi hukuki riskler doğurabilir.

Ancak aynı IP adresinin tespit edilmesi, her olayda otomatik olarak yasaklama kararı verileceği anlamına gelmez. İhaleye kaç firmanın teklif verdiği, tekliflerin hangi cihazlardan gönderildiği ve firmalar arasında irade birliğini gösteren başka bulgular bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir.

Yasak Fiil ve Davranışlar Nelerdir

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 17’nci maddesinde ihale sürecinde yasaklanan başlıca fiil ve davranışlar düzenlenmiştir.

Bunlar arasında:

• İhale işlemlerine fesat karıştırmak,
• İsteklileri tereddüde düşürmek,
• İhaleye katılımı engellemek,
• İsteklilere anlaşma teklifinde bulunmak,
• Rekabeti veya ihale kararını etkilemek,
• Sahte belge veya teminat kullanmak,
• Bir istekli tarafından doğrudan veya dolaylı şekilde birden fazla teklif vermek,
• İhaleye katılması yasak olduğu hâlde teklif vermek

yer almaktadır.

Aynı IP adresiyle işlem yapılması Kanun’da bağımsız bir yasak fiil olarak açıkça sayılmamıştır. Ancak bu teknik kayıt, firmaların birlikte hareket ettiği veya birbirlerinin teklif bilgilerinden haberdar olduğu yönünde değerlendirmeye alınabilir.

İki Firma Aynı IP Adresinden Doküman İndirirse Ne Olur

Aynı ihaleye ayrı ayrı teklif verecek iki firmanın aynı internet bağlantısını kullanarak ihale dokümanı indirmesi yüksek risk taşır.

Kamu İhale Kurulu tarafından incelenen bazı uyuşmazlıklarda, farklı firmaların aynı IP adresinden doküman indirmesi ve daha sonra aynı ihaleye teklif vermesi, firmaların birbirlerinin tekliflerinden haberdar olabileceğine ilişkin güçlü bir belirti olarak değerlendirilmiştir.

Kurul, aynı ihalede birbirleriyle rekabet etmesi gereken firmaların aynı IP adresi üzerinden doküman indirmesinin rekabeti ve ihale kararını etkileyebilecek bir davranış oluşturabileceği sonucuna ulaşmıştır.

Bu durumda firmaların teklifleri değerlendirme dışı bırakılabileceği gibi haklarında 4734 sayılı Kanun’un yasaklama hükümleri kapsamında inceleme başlatılması da gündeme gelebilir.

Aynı IP Adresinden Teklif Vermek Daha Büyük Risk Taşır

İhale dokümanının aynı IP adresinden indirilmesinin yanında e-tekliflerin de aynı bağlantı üzerinden gönderilmesi riski daha da artırır.

Danıştay Onüçüncü Dairesi tarafından incelenen bir uyuşmazlıkta, farklı isteklilerin aynı IP adresinden doküman indirmesi ve e-teklif vermesi, rekabeti etkileme ihtimali bulunan bir davranış olarak değerlendirilmiştir.

Danıştay, aynı ihaleye ayrı ayrı teklif verecek firmaların farklı tarihlerde dahi olsa aynı internet bağlantı noktasını kullanmalarının ihale sürecindeki rekabet ilkesini etkileyebileceğini kabul etmiştir.

Bu nedenle aynı gruba bağlı firmaların e-tekliflerini aynı ofisten, aynı bilgisayardan veya aynı internet bağlantısı üzerinden göndermemesi gerekir.

Firmalardan Yalnızca Biri Teklif Verirse

Aynı IP adresinden birden fazla firma adına ihale dokümanı indirilmiş olması, bu firmaların tamamının ihaleye teklif verdiği anlamına gelmez.

Kamu İhale Kurulunun 16 Nisan 2025 tarihli ve 2025/UY.I-930 sayılı kararında, aynı IP adresinden doküman indiren kişilerden yalnızca birinin ihaleye teklif vermesi değerlendirilmiştir.

Kararda, diğer kişi veya firmanın ihaleye teklif sunmaması nedeniyle rekabeti ya da ihale kararını etkileyen ortak bir teklif davranışından söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Benzer değerlendirmeler 2024/UH.II-1680 ve 2023/UH.II-1078 sayılı kararlarda da yapılmıştır.

Dolayısıyla iki firma aynı IP adresinden doküman indirmiş ancak yalnızca biri teklif vermişse, bu durum tek başına teklif veren firmanın değerlendirme dışı bırakılması için yeterli kabul edilmeyebilir.

Bununla birlikte her olayın kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi gerekir.

Hangi İlave Bulgular İncelenir

İdareler ve Kamu İhale Kurulu değerlendirme yaparken yalnızca IP adresini değil, firmalar arasındaki diğer bağlantıları da inceleyebilir.

Özellikle şu hususlar dikkate alınabilir:

• Firmaların aynı adreste faaliyet göstermesi,
• Telefon veya iletişim bilgilerinin aynı olması,
• Şirket ortakları arasında akrabalık veya ticari bağ bulunması,
• Teklif fiyatlarının aynı ya da birbirine çok yakın olması,
• Belgelerin aynı kişi tarafından hazırlanması,
• Geçici teminatların aynı banka ve şubeden sıralı şekilde alınması,
• Tekliflerin kısa aralıklarla gönderilmesi,
• Aynı elektronik imza yetkilisinin işlem yapması,
• Teklif dosyalarında benzer yazım veya hesaplama hatalarının bulunması.

Aynı IP adresiyle birlikte bu tür ilave bulguların da tespit edilmesi, firmaların irade birliği içerisinde hareket ettiği yönündeki değerlendirmeyi güçlendirebilir.

Aynı Patronun İki Firması İhaleye Katılabilir mi

Aynı gerçek kişiye bağlı veya ortakları arasında bağlantı bulunan iki şirketin aynı ihaleyi takip etmesi tek başına yasak değildir.

Ancak şirketlerin hukuken ayrı tüzel kişiler gibi hareket etmesi gerekir. Teklif hazırlığı, doküman indirme, maliyet hesaplama, teminat işlemleri ve e-teklif gönderimi birbirinden bağımsız yürütülmelidir.

İki şirket adına aynı personelin teklif hazırlaması, aynı bilgisayarın kullanılması veya teklif tutarlarının birlikte belirlenmesi, rekabetin gerçek olmadığı yönünde şüphe oluşturabilir.

Özellikle aynı ihaleye iki şirket adına teklif verilecekse süreçlerin tamamen ayrılması ve firmaların birbirlerinin teklif bilgilerine erişmemesi gerekir.

Yasaklama Kararının Sonuçları

4734 sayılı Kanun’un 17’nci maddesinde belirtilen yasak fiil ve davranışlarda bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında, fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilebilir.

Yasaklama kararı yalnızca ilgili ihaleyi değil, belirlenen süre boyunca bütün kamu kurum ve kuruluşlarının gerçekleştirdiği ihaleleri etkileyebilir.

Tüzel kişiler hakkında verilen yasaklama kararları, şirketin yapısına ve ortaklık oranlarına göre şirket ortakları veya bağlantılı diğer şirketler bakımından da sonuç doğurabilir.

Firmalar Hangi Önlemleri Almalı

Aynı iş merkezinde faaliyet gösteren veya aynı kişiye bağlı birden fazla firmanın ihale süreçlerinde teknik ve organizasyonel ayrım oluşturması gerekir.

Firmaların:

• Her şirket için ayrı bilgisayar kullanması,
• Ayrı internet bağlantısı üzerinden işlem yapması,
• Elektronik imza cihazlarını ortak kullanmaması,
• EKAP kullanıcı yetkilerini birbirinden ayırması,
• Teklif hazırlayan personeli ayrı belirlemesi,
• Teklif fiyatlarını bağımsız oluşturması,
• Belgeleri farklı klasör ve sistemlerde saklaması,
• Teklif gönderim işlemlerini son saate bırakmaması

önerilmektedir.

Ortak kullanılan mali müşavir, danışman veya personelin bulunması hâlinde de firmalara ait teklif bilgilerinin birbirine aktarılmasını önleyecek tedbirler alınmalıdır.

Sonuç

Aynı IP adresinden ihale dokümanı indirilmesi veya e-teklif verilmesi, kamu ihale süreçlerinde göz ardı edilmemesi gereken önemli bir risk alanıdır.

Birden fazla firma aynı IP adresinden doküman indirmiş ancak yalnızca biri teklif vermişse, bu durum tek başına yasak fiil ve davranış olarak kabul edilmeyebilir. Buna karşılık aynı IP adresini kullanan firmaların aynı ihaleye ayrı ayrı teklif vermesi, değerlendirme dışı bırakılma ve yasaklama sürecinin başlatılması riskini önemli ölçüde artırır.

Firmaların EKAP işlemlerini bağımsız yürütmesi, ortak cihaz ve internet bağlantısı kullanmaması ve teklif gizliliğini koruyacak iç kontrol mekanizmaları oluşturması büyük önem taşımaktadır.